Zdrowie dłoni

Problem obgryzania paznokci u dzieciWielu rodziców spotyka się z problemem, jakim jest obgryzanie paznokci u dzieci. Chociaż nawyk ten czasami sam zanika wraz z wiekiem, może okazać się, że jeżeli nie podejmiemy odpowiednich działań dziecko będzie obgryzać swoje paznokcie nawet do końca życia. Zastanów się chwilkę - Czy znasz kogoś, kto zaczął obgryzać paznokcie po wieku 20 lat? Jeżeli tak, to jest to jeden z niewielu przypadków, ponieważ osoby obgryzające paznokcie w dorosłym życiu zazwyczaj wynoszą ten nawyk z dzieciństwa. Obgryzanie nie tylko psuje wygląd dłoni Twojego dziecka, ale również niesie za sobą wiele negatywnych skutków zdrowotnych. Dlatego nie ma na co czekać - najlepiej zniszczyć obgryzanie paznokci w zalążku, kiedy jest najsłabsze. Zatem do dzieła...

Dlaczego dziecko obgryza paznokcie?

Jeżeli w codziennym życiu chcemy rozwiązać jakiś problem, najpierw musimy znaleźć jego przyczynę. Zasada ta obowiązuje również i tym razem. Jeżeli chcemy, aby dziecko przestało obgryzać paznokcie musimy znaleźć przyczyny takiego zachowania. Badania przeprowadzone przez Terry M. Mc Clanahan wykazały, że paznokcie obgryza:

  • 30% - 60% dzieci w wieku do 7 roku życia
  • 28%-33% dzieci w wieku 7-10 lat
  • 44% dzieci w wieku dojrzewania
  • 19%-29% dorosłych
  • 5% osób w wieku późnej starości

Na podstawie wyników tych badań można uznać, że obgryzanie paznokciu u dzieci jest zjawiskiem dość powszechnym. Pewnie z tego powodu nawyk obgryzania paznokci zyskał swoje medyczne określenie – onychofagia. Chociaż to zachowanie częściowo zanika po przekroczeniu 7 roku życia to nasila się w wieku dojrzewania. Warto mieć na uwadze, że wyuczony w dzieciństwie nawyk obgryzania zostaje czasami do końca życia.

Dzieci zaczynają obgryzać paznokcie najczęściej w wieku 2-5 lat a przyczyną takiego zachowania zazwyczaj jest trudność poradzenia sobie z emocjami i potrzeba redukcja napięcia. Czasami jednak obgryzanie paznokci wywoływane jest przez naśladowanie zachowania bliskich albo poczucie nudy.

Obgryzanie paznokci jako redukcja napięcia

Dziecko we wczesnych latach swojego życia nie wie czym są emocje, jak się nazywają i jak sobie z nimi radzić. Szuka zachowań pozwalających zredukować napięcie nieprzyjemne, co objawia się wstrzymywaniem powietrza, zgrzytaniem zębami, machaniem nogami, wkładaniem palców do buzi, nakręcaniem włosów na palce i także obgryzaniem paznokci.

Napięcie, które popychają dziecko do zachowań służącym ich redukcji może być wywoływane przez sytuacje nowe i trudne takie jak:

  • Szkoła
    Wachlarz źródeł napięć emocjonalnych jakie wywołuje szkoła jest naprawdę szeroki. Dziecko może odczuwać negatywne emocje w związku z problemami: z rówieśnikami bądź nauczycielem, niską samooceną w stosunku do rówieśników, poczuciem braku kompetencji, koniecznością radzenia sobie bez rodziców, problemami miłosnymi, nową szkołą bądź klasą a także wieloma innymi.
  • Krytyka rodziców
    Chyba nikt nie lubi być krytykowany. Wyobraźmy sobie jak czuje się dziecko, kiedy po mimo swoich najszczerszych chęci i starań zostanie skrytykowane przez jedną z dwóch najważniejszych osób w jego życiu. Jeżeli jesteś rodzicem pamiętaj, aby nie karcić dziecka, kiedy to nie jest konieczne.
  • Zbyt wysokie wymagania wobec dziecka
    Kiedy dziecko ma poczucie, że nie sprosta stawianym mu wymaganiom rodzi się w nim lęk, który trzeba jakoś zredukować.
  • Zmiana opiekuna
    Dziecko przyzwyczajone do swoich rodziców źle może znosić zmianę opiekuna. Nowy opiekun to nowa osobowość, ale też obowiązujące podczas bycia pod jego opieką nowe zasady i zwyczaje, których trzeba przestrzegać.
  • Kłótnie w domu
    Chociaż dla dorosłych ludzi czasami jest to tylko głośniejsza wymiana zdań, dziecko może być przestraszone tym co się dzieje z jego rodzicami nawet jeżeli kłótnie słychać tylko zza ściany. Kłótnie w domu mogą być impulsem wywołującym u dziecka silne emocje, które będzie próbowało zredukować.
  • Karanie dziecka
    Częste, intensywne albo niekonsekwentne karanie dziecka nigdy nie przynosi dobrych efektów a jest dla młodego człowieka źródłem nieprzyjemnych i trudnych do opanowania emocji.

Jeżeli poświęcaliśmy wcześniej szczególną uwagę (nawet krzycząc i krając) na obgryzanie paznokci dziecka, może ono wykorzystać ten fakt, aby zwrócić na siebie uwagę rodziców. Dzieje się tak kiedy nasza pociecha czuje się zaniedbywana i potrzebuje więcej kontaktu z rodzicem, czyli  więcej ciepła, uwagi i miłości.

Naśladowanie obgryzania paznokci

Dziecko we wczesnych latach swojego życia błyskawicznie uczy się nowych rzeczy także podpatrując osoby ze swojego otoczenia. Jeżeli kiedyś widziało kogoś obgryzającego paznokcie mogło po prostu nauczyć się tego zachowania tak jak uczy się wyrażać emocje, siedzieć przy stole czy jeść sztućcami. Jeżeli nie chcemy, aby nasza pociecha obgryzała paznokcie, najpierw sami musimy przestać to robić i być wzorem dla małego potomka.

Skutki obgryzania paznokci u dzieci

Nawyk obgryzania paznokci niesie za sobą pewne krótkoterminowe i długoterminowe ryzyko (zwłaszcza u małych dzieci). Gryzienie paznokci nie tylko sprawia, że dłonie dziecka wyglądają nieestetycznie, ale dodatkowo często obgryzane skórki wywołują ból i drobne krwawienia z palców, co może prowadzić do zakażenia.

W przypadku takiego zachowania dziecko narażone jest na:

  • Wady zgryzu
  • Infekcję paznokci
  • Zakażenia skóry
  • Brodawki
  • Trwałą deformację paznokci i palców
  • Obgryzanie paznokci w późniejszych latach życia

Poza zagrożeniami zdrowia fizycznego obgryzanie, jeżeli nie zostanie wyleczone w dzieciństwie niesie za sobą także zagrożenia zdrowia i komfortu psychicznego w przyszłości takie jak:

  • Wstyd przed rówieśnikami
  • Niższa samoocena
  • Częste wykorzystywanie obgryzania jako sposób redukcji napięcia w sytuacjach stresowych
  • Nieświadome obgryzanie przy innych powodujące uznanie osoby za obrzydliwą i niekulturalną
  • Długie i męczące leczenie z głęboko zakorzenionego nawyku

Sposoby na nie obgryzanie paznokci u dziecka

Jak widać warto uchronić dziecko przed tymi wszystkimi negatywnymi konsekwencjami i zahamować rozwój onychofagii w pierwszej fazie rozwoju, kiedy to dziecko dopiero uczy się takiego sposobu redukcji napięcia albo zwrócenia na siebie uwagi. Co powinniśmy zrobić, aby dziecko przestało obgryzać paznokcie?

  • Poznać przyczynę obgryzania paznokci
    Aby tego dokonać należy być uważnym obserwatorem. Postaraj się znaleźć wspólną część wszystkich sytuacji, w których dziecko obgryza paznokcie. Ogólnie są trzy główne przyczyny obgryzania paznokci -  napięcie emocjonalne, naśladowanie albo chęć zwrócenia uwagi. Znajdź główną przyczynę a potem poszukaj drobniejszych. A gdy to zrobisz porozmawiaj ze swoim dzieckiem i postaraj się zaradzić nie tylko obgryzaniu, ale także przyczynie problemu.
  • Porozmawiać z dzieckiem
    Najskuteczniejszym sposobem rozwiązania problemu jest szczera rozmowa z dzieckiem. Należy tylko pamiętać, aby przy rozmawianiu ze swoją pociechą nie skupiać się na samym obgryzaniu paznokci ale na przyczynach, które wywołują takie a nie inne zachowanie. Jeżeli jest nią napięcie emocjonalne, w przypadku mniejszego dziecka prawdopodobnie wywołane jest tym, że nie umie ono nazwać doświadczanych emocji i sobie z nimi poradzić. Twoja pociecha po prostu nie wie co oznacza ten stan doświadczany w trudnych sytuacjach i szukając redukcji emocji pojawiają się częściowo zakodowane genetycznie zachowania takie jak nakręcanie włosów na place, machanie nogami czy obgryzanie paznokci. W tym przypadku dobrym pomysłem jest wytłumaczenie dziecku co oznaczają doświadczane przez nie emocje i jak się nazywają. Następnie dobrze jest pokazać alternatywne sposoby redukcji napięcia tj. ściskanie gumowej piłki, uderzanie w poduszkę czy tupanie nóżką.

    Jeżeli dziecko jest nieco starsze lepszym rozwiązaniem będzie  porozmawianie o kłopotach lub sytuacjach wywołujący negatywne samopoczucie dziecka a następnie zaoferowanie wspólnej pomocy w rozwiązywaniu problemu. Pomoc ta będzie polegała na wytłumaczeniu problemu i znalezienia innych metod redukcji niepokoju. Wzbudzenie w dziecku przekonania, że w rodzicu ma zawsze wsparcie zawsze przynosi dobre efekty na wielu płaszczyznach funkcjonowania.

    W przypadku, gdy przyczyną jest naśladowanie zachowania bliskiej osoby należy wytłumaczyć dziecku dlaczego takie zachowanie jest złe, jakie w najbliższym czasie niesie za sobą konsekwencje oraz jeżeli jest taka możliwość dopilnowanie, aby osoba od której dziecko podpatrzyło obgryzanie paznokcie zaprzestała wykonywania tej czynności na oczach dziecka. Najbardziej przekonujące byłoby, gdyby sama osoba od której dziecko nauczyło się obgryzania wytłumaczyła dlaczego to co robi jest złe i co by wolała robić zamiast tego.
  • Znaleźć zachowania zastępcze
    To o czym wspomniałem już wyżej. Jeżeli chcemy "odebrać" dziecku zachowanie, które czemuś służy, powinniśmy znaleźć inne, zastępcze spełniające taką samą funkcję. Jeżeli przyczyną obgryzania są emocje nauczmy dziecko radzić sobie z nimi w inny sposób. Jeżeli za onychofagię odpowiada chęć zwrócenia na siebie uwagi postarajmy umówić się z nim, że będziemy zawsze przeznaczać czas podopiecznemu, kiedy nas o to grzecznie poprosi. Czasami zdarza się, że dziecko obgryza paznokcie po prostu z nudów - wtedy podsuńmy mu jakieś ciekawsze zajęcie np. wycinanie, rysowanie.
  • Wyjmować rączkę
    Jeżeli dziecko jest małe i dopiero od niedawna obgryza paznokcie mądrym pomysłem jest delikatne wyjęcie rączki dziecka z buzi i przekierowaniu jego uwagi na ciekawszy obiekt.

Niezależnie od tego jaki sposób działania wybierzemy pamiętajmy, żeby motywować dziecko w drodze do zaniechania obgryzania paznokci. Okazjonalnie świętujcie razem jego sukcesy, aby nie stracił chęci do dalszych starań. Jeśli chodzi o nagradzanie to podkreślę, żeby i w tym zachować umiar, ponieważ dziecko nagradzane zbyt często może przyzwyczaić się do nagród przestać reagować na otrzymywane wzmocnienia.

Czego nie wolno robić podczas oduczania obgryzania?

Jeżeli chcemy oduczyć nasze dziecko obgryzania paznokci absolutnie nie możemy na nie krzyczeć, wyśmiewać go, bić i zwracać uwagi, ponieważ takie działania nasilą odczuwane przez nie napięcie emocjonalne i spowodują nasilenie się takiego zachowania. Smarowanie rączek różnymi niesmacznymi kremami też nie jest dobrym pomysłem. Jeżeli maluch zostanie pozbawiony swojego (często najlepszego) sposobu kontrolowania emocji bez podsunięcia żadnej alternatywy będzie czuło się fatalnie.

Pozdrawiam i życzę cierpliwości w dbaniu o zdrowie małego potomka!

Główne źródła:

http://www.buzzle.com/articles/nail-biting-in-children.html

http://www.itsamomsworld.com/preschool_behavior_nails.html